Çaykara Söz Varlığından Damlalar
Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA SÖZ VARLIĞINDAN DAMLALAR” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz
Tarih: 28.5.2018 12:46:18/ 3233okunma / 0yorum

Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA SÖZ VARLIĞINDAN DAMLALAR” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz. 

Çaykara söz varlığını incelediğimizde yabancı baskın ekinin ürünü olduklarını sandığımız oysa Türkçe olan, uyutulmuş ya da uyuşturulmuş bir durumda “Çaykara halkbilimi” deryasında varlıklarını sürdürmekte olan sözcüklerle karşılaştık. 

O sözcüklerden bazıları: GUDAL ‘´kudal´´ sözcüğünü, Yunanca ‘´κουτάλι´´(kudali-kaşık) sözcüğü ile hiçbir ilgisi yoktur. Çünkü yöre insanı kaşık sözcüğüne karşılık olarak, Yunanca´da karşılığı olmayan ‘´hular´´ sözcüğünü kullanmaktadır. ‘´Gudal´´ ya da ‘´kutal´´ sözcüğünün çağdaş Türk lehçelerinde ‘´dünür´´ olarak kullanılan ‘´guda´´ sözcüğünden geldiği kuvvetle sanılmaktadır. GORGOR Bu söz, ‘´Gorgor´´ adlı Kıpçak Türk komutanın adından gelmektedir. Bölgemizdeki söz varlığı ve Kıpçak Türklerinin bulunduğu alanlar dikkate alındığında bu savın doğruluğu daha da pekişmiş olur. Özellikle bu mahallenin kuruluşunda buluna kişilerin bu Türk boyu ile geçmişi olduğu, ya da bu boya karşı büyük bir sempatisi bulunduğu bu nedenle onun komutanlarından olan ‘´Gorgor´´ adını mahallenin kuruluş adı olarak koyduğu kuvvetle sanılmaktadır. HALAZ Yağış türlerinden olan ‘´dolu´´ sözcüğünün yöremizdeki karşılığıdır. Bölgemizde varlık gösteren ve tarih oyunluğundan dilleri ve kültürleri ile silinip giden ve Kıpçak Türkçesi konuşan Peçenek Türkleri bu doğa olayına ‘´talaz´´ ‘ (fırtına) diyordu . Kıpçak lehçesinde ‘´talaz´´ diye söylenen sözcüğün Çaykara´da ve yöremizde vücut bulmuş şekli ‘´halaz´´dır. Maçka ve mahallelerinde , Gümüşhane Torul´da, İkizdere Şimşirli´de ve Güneyce´de bu doğa olayına hala ‘´halaz´´ denmektedir. HAÇAN Sözcüğü, Divan-i Lugati´t-Türk´te, Kutadgu Bilig´ te, eski Uygur Türkçesi´nde, Kıpçak Türkçesi´nde ve Dede Korkut Öykülerinde ‘´ne zaman´´ ‘´ne vakit´´ ,´´mademki´´ anlamında kullanılmıştır. Doğu Karadeniz Türkleri bu sözcüğü hala kullanmaktadır. KI Sözcüğü; Kaşgarlı Mahmut, Eski Oğuz Türkçesi´nde kullanılan ‘´kı´´ ekini, bir yerde ‘´çağırma edatı´´ olarak, bir yerde ‘´cığım-ciğim´´ anlamında acıma ile sevme belirten ve akrabalık terimlerinin sonuna eklenen bir edat olarak belirtmektedir. Eski Uygur Türkçesinde de ‘´kı´´, ünlem karşılığı söylenen söz olarak geçer. Avşarlarda ‘´gı´´ şeklinde kullanılan bu ek anlam daralmasına uğrayarak sadece kadınlara yönelik bir hitap tarzı olmuştur. 

İlçemizin Kumlu, Koldere, Ataköy Mahalleleri ve Maraşlı Mahallesi kadınları ‘´kı´´ ekini çağırma edatı olarak : ‘´egı nerdesun?´´veya ‘´ega nerdesun?´´, ‘´egı ya bak!´´ veya ‘´ ega ya bak!´´, egııı´´veya ‘´egaa´´ ; ‘´cığım-ciğim´´ anlamında acıma ile sevme belirten ve akrabalık terimlerinin sonuna eklenen bir edat olarak: ‘´Egı kurban olayim sana…´´ veya ‘´ega kurban olayim sana…´´, ‘´Egı sen söyle, ben haksuz miyum?´´ veya ‘´ega sen soyle ben haksuz miyum?´´ şeklinde hala kullanmaktadırlar. 

KA Avşarlar, önde gelen ve itibarlı sayılan kişilerin adının sonuna ‘´ka´´ getirirler. Ali ka, Ahmet ka gibi . Yöremizde bu sözcük ‘´bumburika´´ Bumbur lakaplı kişinin kızı , ‘´Fadika´´ fadi lakaplı kişinin kızı, ‘´Traşika´´traş lakaplı ailenin kızı, ‘´haneka´´haneye ait küçük bölüm , “hunika´´ hun lakaplı kişinin küçüğü, ‘´horozika´´ horoz lakaplı kişinin kızı, ‘´Funduka´´ funduk lakaplı ailenin kızı, ‘´şadrika´´ “şad” ya da şadri lakaplı kişinin kadın versiyonu şeklinde hala kullanılmaktadır. Bu “ka” eki ile, çoğu ünsüzle sonlanan, tek heceli ve nesneli tabanlara ulanarak pekiştirmeli fiiller türetmiştir. Yalın veya genişlemiş olarak Türkçe ek varlığının ilgiye değer bir ögesi olan -KA- ekinin kimi türemelerde -ga- olarak gözlenmesi, ek başı ünsüzünün uğradığı ötümlüleşmenin sonucudur. 

İlçemizde taka- sımsıkı yanaştırmak, yaklaştırmak anlamında değil de “köse” anlamında kullanılmaktadır. Çayka(yayka) sözcüğü de çalkamak, sallamak anlamında hala kullanılmaktadır. Sıska- süzmek anlamında değil de soğan tohumu, çok zayıf ve kuru anlamında kullanılmaktadır. “Salga-salka” sözcüğü, göndermek, haber ve müjde vermek anlamında değil de çuha anlamında kullanılmaktadır. MA, ME, MAH, MEH ‘´Ma´´, ‘´me´´, ‘´mah´´, ‘´meh´´ ifadeleri Avşar Türklerinde şaşkınlık bildiren bir ünlemdir. Başkasının söylediği bir söz veya yaptığı bir hareket üzerine şaşkınlığını belirtmek üzere (bazen kısa bazen uzun hece ile) ‘´ma´´, ‘´maa´´ veya ‘´mah´´, ‘´maah´´ denir. Kaşgarlı Mahmut, ‘´ma, mah´´ şeklinde kaydettiği sözcüklerinin anlamını “al, işte´´ olarak vermiştir. 

Çaykara´da özellikle Köknar ve Karaçam Mahallelerinde bu ünlem, Avşar Türklerindeki gibi aynı anlamda ‘´me´´, ‘´mee´´ ya da ‘´meh´´, meeh´´ şeklinde hala kullanılmaktadır. ŞİNDİSİ Sözcük, Arapça ‘´rahat´´ sözcüğü ile anlamdaştır. Ancak söylem farklılığından dolayı Çaykara´da ‘´sindişi´´ şeklide kullanılmaktadır. Şindisi, Gagavuz Türklerinden şair G. Gaydarji´nin "Ana Dilimaa " adlı şiirindeki bir beyitte bizde kullanılan; üzüntü, sıkıntı ve tedirginliği olmayan, sıkıntı veya yorgunluk, tedirginlik vermeyen anlamda kullanıldığını görüyoruz KÖLÜNĞ(KOLİMP) Kuşların indiği su birikintisi, gölcük(DLT,C.IV,s.359) anlamındadır. Kölünğ sözcüğü Çaykara´da kolimp olarak kullanılmaktadır. Unutulmuş ya da uyuşturulmuş olan bu Türkçe sözcük Rumca olarak bilinmeye devam edilmektedir. Oysa Yunanca´da su birikintisine λακκούβα(lakuva) denir. Bu örnekte görüldüğü gibi sözcüğün küçük su birikintisi sözcüğü kölünğ ve bizdeki kullanımı olan kolimp ile hiçbir ilgisinin olmadığı görülmektedir. HABİKA Başkurt Türkçesinde Habika, han ve bikä sözcüklerinin birleşiminden oluşmuş “zengin kadın, hoca kadın; kadınlara saygıyla seslenme sözü” anlamında bir sözcüktür. Habeko erkeği, Habika da kadını işaret etmektedir. AVDAN Avşar Türklerinde ‘´avdan´´ sözcüğü, ‘´Pazar´´ gününe verilen adlardan biridir. 

Çaykara Çambaşı Mahallesi´nde doğumu bu güne geldiği için Sabahattin KESKİN, ‘´avdan´´ olarak adlandırıldığı kuvvetle sanılmaktadır. . YİNEKA İnäkä, Başkurt Türklerinde “normalden daha küçük vücutlu kadın” inä “çocuğu olan kadın ve ‘´ka´´ ekinin getirilmesi ile oluşmuş bir sözcüktür. Rumcada ‘´ γυναίκα´´ (yineka) kadın olarak bilinen sözcük, Çaykara söz varlığında yukardaki anlamlarıyla aynen kullanılmaktadır. Sözcüğün Başkurt Türklerinden mi Rumcaya geçtiği, ya da Rumcadan mı Türklere geçtiği konusunu dil bilimcilere bırakıyorum. KUSKAR: ‘´Kuskar´´, Başkurt Destanlarından III ‘´İki Kilmet Kavgası´´ adlı destanın Kıpçak soylu kahramanlarından birinin adıdır . Burada dikkat edilmesi gerekenin ‘´Kıpçak Türkçesi´´nin Çaykara ilçemizin bütün söz varlığında önemli yer tuttuğudur. DİMİJA(ŞALVAR) ‘´Dimija´´ (Şalvar) sözcüğü, ‘´avuç´´(Avujlan) ve ‘´Açlık´´(Ajluk) sözcükleri gibi Kıpçak/Kuman Türklerinden Eğridere(Ğorğoras) Mahallemizin söz varlığına kalıt kaldığı, ancak kullanılmayan bir sözcüktür. Lakap olarak kullanılan bu sözcük, Kıpçak/Kuman Türklerinin de yaşadığı Makedonya´da kendine alan bulmuştur. Dikilişi, kendinden desenleri, saten ya da kadifeden oluşu pahalı bir giysi olduğunu göstermektedir. Tarlada, ormanda, çayırda çalışmak durumunda olan bölge kadınlarının bu pahalı giysiyi giymeleri ve özenle saklamalarını tabiat şartları müsaade etmemiştir. Sözcük bu nedenle kullanımda değildir. 

Bütün bu olumsuzluklara rağmen buna benzer bir şalvarı giyip dikkati çeken kadına da "Dimija" lakabı verildiği kuvvetle sanılmaktadır. ÇOROŞ Altay Türklerinin bir boyun adı da "ÇOROS " dur. Taşkıran Mahallemizin eski adının sözlük anlamından değil, Altay Türklerinin bir boyun adı olan "ÇOROS"tan geldiği kuvvetle sanılmaktadır. 

MİNGAR(MINGAR) Bu ad altındaki lakap ilçemiz Ataköy(Şinek) Mahallesi´nde rastlanmıştır. mıngar : Oğuz lehçesinde ‘pınar, su gözü´. Anlamındadır. Bu lakabı taşıyan şahsiyet büyük bir olasılıkla kaynak, üreten ya da değerli bir kişiliktir. MURUT ‘´İnşaat´´ sözcüğü. Kazak ve Türkmenlerde ‘´murt´´, Kırkızlarda ‘´murut´´, Özbeklerde ‘´murt´´ ve ‘´murut´´ olarak adlandırılmıştır . Ataköy(Şinek) Mahallemizde ‘´murut´´ lakapı, inşaat işleri ile uğraşan ve bu işlerden anlayan biri için verildiği kanısındayız. 

Not: Konu hakkında geniş bilgi için Yılmaz KESKİN´in basıma verilen “Çaykara´da Söz Varlığı 1” adlı eserine başvurulmalıdır. /resimler/2018-5/28/1249124128797.jpgEğitimci Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin Kimdir?

1955 yılında İlçemizin Çambaşı Mahallesi´nde doğan yazar, eğitim enstitüsü sınıf öğretmenliği bölümünü bitirdikten sonra 1979 yılında başladığı eylemli öğretmenliğini 15.07.2014 yılında noktaladı.  İlçemizin çeşitli dergilerinde, Kültür Bakanlığı Dergilerinde özellikle “halkbilimi” dalında yazıları ve değişik ilçe gazetelerinde şiirleri, makaleleri ve masalları yayımlandı.

Yazarın, makalelerden oluşan “Gündem Kırıntıları”, Kutsal ve ulusal değerler ışığında dilimizi inceleyen “Kutsalım ve Dil Ağacım”  adlı araştırma-inceleme betiği ile Cinius Yayınlarından henüz çıkan dumanı üstünde öykücüklerden oluşan “Yüz Öykücük Yüz Gülücük” adlı betiği bulunmaktadır. Çaykaramız ve Çaykaralımız için çok önemli olan “Çaykara´da Söz Varlığı-1” adlı taslak eseri de basım için yayınevine verilmiştir.

Evli ve iki kız babası olan Yazarın ayrıca  “Nusaybin Halkbilimi” adlı taslak eseri Milli Eğitim Bakanlığı İnceleme Komisyonundadır. /resimler/2018-5/28/1249572723403.jpgYazarın yayımlanmış olduğu birinci ve ikinci kitapları./resimler/2018-5/28/1250516943154.jpgDumanı Üstünde Öykücüklerden oluşan  yeni Kitabı

www.caykaragundem.com








Kaynak:

Anahtar Kelimeler: Çaykara Varlığından Damlalar
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Kemer Çayırı´nın 3 Bin Yıllık Hikayesi
Kemer Çayırı´nın 3 Bin Yıllık Hikayesi
Emekli Öğretmen Araştırmacı Yazar Ahmet Mutluoğlu´nun kaleme aldığı"KEMER ÇAYIRI´NIN 3000 YILLIK HİKAYESİ" adlı makaleyi sizlerle paylaşıyoruz
Arap Baharı Söndü!
Arap Baharı Söndü!
Çaykaralı hemşerimiz Zeynep Yıldırım´ın kaleme aldığı “ARAP BAHARI SÖNDÜ” adlı şiiri sizlerle paylaşıyoruz..
22 Yıldır Bir Araya Geliyorlar!
22 Yıldır Bir Araya Geliyorlar!
Erzurum ılıca Yavuz Selim İlk öğretmen okulunun geleneksel yıllık Toplantısının 22´ncisi Trabzon´da gerçekleştirildi.
Çaykara´da “D” ve “T” Seslerinin Karıştırılma Nedenleri
Çaykara´da “D” ve “T” Seslerinin Karıştırılma Nedenleri
Hemşerimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA´DA “D” VE “T” SESLERİNİN KARIŞTIRILMA NEDENLERİ” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Ahşap Yakma Ve Dağlama Sergisi Büyüledi
Ahşap Yakma Ve Dağlama Sergisi Büyüledi
Ahşap Yakma ve Dağlama Sergisi büyüledi.Çaykara İlçemizde görev yapan İki İmam Hatip tarafından açılan Ahşap Yakma ve Dağlama Sanatı Sergisi Çaykara Halkımız tarafından büyük ilgi gördü.
Göz Kamaştıran Sergi
Göz Kamaştıran Sergi
Dernekpazarı ilçesinde öğrencilerin yılsonu sergisi göz kamaştırdı.
Gurbette Ortak Sevdamız Trabzondur!
Gurbette Ortak Sevdamız Trabzondur!
Bir süre önce yapılan genel kurulla Trabzon Dernekler Federasyonu başkanlığına seçilen hemşehrimiz İsmail Şatıroğlu, “TDF´de siyaset olmayacak, ayrımcılık hiç olmayacak. Bizim gurbette ortak sevdamız hasretimiz Trabzon ve Trabzonludur,” dedi.
Uzungöl´lüler Pendik´te Buluştu
Uzungöl´lüler Pendik´te Buluştu
İstanbul Kaynarca´da faaliyet gösteren Uzungöl ve Çevre Köyleri Kültür ve Dayanışma Derneği, Uzungöl´lü hemşehrilerimizi ve Uzungöl sevdalılarını iftar yemeğinde buluşturdu.
Kale Dağı İle Sohbet
Kale Dağı İle Sohbet
Antalya Bilim Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi Dekanı hemşerimiz Prof. Dr. Necati Ağıralioğlu´nun kaleme aldığı “KALE DAĞI İLE SOHBET” adlı şiiri sizlerle paylaşıyoruz.
Cengiz Selimoğlu´nun Yeni Klipi Çıktı (VİDEO)
Cengiz Selimoğlu´nun Yeni Klipi Çıktı (VİDEO)
Karadeniz müziğinin duayenlerinden hemşerimiz Cengiz Selimoğlu son albümünde bulunan ‘olsun Bakalım Olsun´ Türküsüne klip çekti.
Tuncer, TYD İstanbul Şube Başkanlığına Atandı
Tuncer, TYD İstanbul Şube Başkanlığına Atandı
Trabzon Yazarlar Derneği İstanbul Şube Başkanlığına hemşehrimiz Yazar-Araştırmacı İbrahim Tuncer atandı.
Çaykara Güneşin Doğuşunu Ve Batışını Seyrediyor
Çaykara Güneşin Doğuşunu Ve Batışını Seyrediyor
İçişleri Bakanlığı Dernekler Dairesi tarafından Desteklenen ve de Çaykara Dernekpazarı Kültür ve Yardımlaşma Der4neği Trabzon Derneği tarafından gerçekleştirilen “Dağlarda Güneşin Doğuşunu ve Batışını Seyrediyoruz” Projesi kapsamında son 1 hafta içerisinde Çaykara İlçemizden 1000 öğrenci Çaykara İlçemizin değişik Turizm Merkezlerine getirilerek dinlenmeleri ve eğlenmeleri sağlandı.
İstanbul´da Bahar Şenliği Büyüledi
İstanbul´da Bahar Şenliği Büyüledi
İstanbul Pendik Trabzonlular Derneği Pendik Şubesinin Açılışı ve Bahar Şöleni 13 Mayıs 2018 Pazar Günü İstanbul Pendik´te Tavşantepe Metro İstasyonunun yanında bulunan alanda gerçekleştirildi.
Anadoılu Lisesinden Türk Dil Bayramı Etkinliği
Anadoılu Lisesinden Türk Dil Bayramı Etkinliği
Çaykara Anadolu Lisesi Tiyatro Kulübü tarafından 741. Yıl Türk Dil Bayramı Etkinliği ve Tiyatro Oyunu Sahneye koyma etkinlikleri gerçekleştirildi.
Özlem Dolu ÇAYKARA
Özlem Dolu ÇAYKARA
Araştırmacı yazar Mustafa Afacan´ın kaleme aldığı "ÖZLEM DOLU ÇAYKARA" adlı şiiri sizlerle paylaşıyoruz.
Minik Yüreklerden Muhteşem final
Minik Yüreklerden Muhteşem final
2017-2018 Eğitim Öğretim Yılının son dönemlerine yaklaştığımız bu günlerde Çaykara İlçemizde ilk Yıl Sonu Gösterisi Çaykara Merkez Fatma Yerekaban 4-6 Yaş Kur´an Kursu ve Anaokulundan geldi.
Bizim MANİFESTOMUZ
Bizim MANİFESTOMUZ
Trabzonlu Şair Hakan Osmanlı Gürek´in kaleme aldığı “BİZİM MANİFESTOMUZ” adlı şiiri sizlerle paylaşıyoruz.
Artvin´de Aşıklar ve Şairler Buluşması
Artvin´de Aşıklar ve Şairler Buluşması
Artvin Belediyesi, Kültür ve Turizm il müdürlüğü ile Şavşat Belediyesinin katkılarıyla organize edilen 3´ncü 7 Bölge 7 İklim Âşıklar ve Şairler şöleni yapıldı.
Yaptığı Resimler Hayran Bıraktı!
Yaptığı Resimler Hayran Bıraktı!
Trabzon´da ev hanımı olan Çaykaralı Filiz Naz´ın sanat tutkusu görenleri hayrete düşürüyor.
Ankara Trabzon Günleri Sona Erdi
Ankara Trabzon Günleri Sona Erdi
Her yıl Geleneksel olarak düzenlenen ve de Bu Sene 3-6 Mayıs 2018 tarihleri arasında gerçekleştirilen “Geleneksel Ankara Trabzon Günleri” 6 Mayıs 2018 tarihinde gerçekleştirilen Final Organizasyonları ile tamamlandı.
İnani´den Orhan´a Muhteşem Bir Şiir
İnani´den Orhan´a Muhteşem Bir Şiir
Uzungöl´lü genç Turizmci,Fotoğraf Sanatçısı ve Şair Mehmet İnan İki gün önce Tüm Uzungöl´ü göz yaşlarına boğarak genç yaşta aramızdan ayrılan Sevgili Orhan Fındık için yazdığı muhteşem şiiri ile bir kere daha yüreklerimizi fethetmeyi başardı.
Anadolu Lisesinden Kudüs´ü Anlama ve Anlatma Etkinliği
Anadolu Lisesinden Kudüs´ü Anlama ve Anlatma Etkinliği
Çaykara Anadolu Lisesi Öğretmen ve Öğrencileri tarafından Kudüs´ü Anlama ve Anlatma Etkinliği gerçekleştirildi.
Ankara´da Çaykara Rüzgarı
Ankara´da Çaykara Rüzgarı
3-6 Mayıs 2018 tarihleri arasında Ankara´da gerçekleştirilen Geleneksel Trabzon Günleri 3 Mayıs 2018 Perşembe Günü başladı.
Trabzonlular Derneğinden İmza Günü Etkinliği
Trabzonlular Derneğinden İmza Günü Etkinliği
Yöremizin sevilen sanatçılarından Onur Atmaca´nın çıkardığı “SAYTA” isimli albümü için Güngören Trabzonlular derneğinde imza günü düzenliyor.
İki Oflu Hikayes!
İki Oflu Hikayes!
Araştırmacı yazar Fehmi Aygün´ün kaleme aldığı “ İki Oflu Hikayesi” adlı makaleyi sizlerle paylaşıyoruz.
Beşköylü Adem´den Yeni Albüm Geliyor!
Beşköylü Adem´den Yeni Albüm Geliyor!
Yöremizin sevilen genç sanatçısı Beşköylü Âdem Ekiz´den hayranlarına yaz sürprizi olarak yeni albümü “HARTAMA” isimli çalışması yakında müzik marketlerde yerini alacak.
Şiir Dinletisi Büyüledi
Şiir Dinletisi Büyüledi
Türkiye yazarlar birliği Trabzon şubesinin düzenlediği ´40 edebiyatçı şair, yazar ile 61 eser´ programı kapsamında sundukları Müzik-Şiir dinletisi izleyenleri büyüledi.
SAYFA EDİTÖRÜ

Trabzon için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:51 07:37 12:34 14:54 17:13 18:46
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar

 

/resimler/2015-5/15/1603147087579.jpg
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi