Çaykara Söz Varlığından Damlalar
Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA SÖZ VARLIĞINDAN DAMLALAR” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz
Tarih: 28.5.2018 12:46:18/ 3566okunma / 0yorum

Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA SÖZ VARLIĞINDAN DAMLALAR” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz. 

Çaykara söz varlığını incelediğimizde yabancı baskın ekinin ürünü olduklarını sandığımız oysa Türkçe olan, uyutulmuş ya da uyuşturulmuş bir durumda “Çaykara halkbilimi” deryasında varlıklarını sürdürmekte olan sözcüklerle karşılaştık. 

O sözcüklerden bazıları: GUDAL ‘´kudal´´ sözcüğünü, Yunanca ‘´κουτάλι´´(kudali-kaşık) sözcüğü ile hiçbir ilgisi yoktur. Çünkü yöre insanı kaşık sözcüğüne karşılık olarak, Yunanca´da karşılığı olmayan ‘´hular´´ sözcüğünü kullanmaktadır. ‘´Gudal´´ ya da ‘´kutal´´ sözcüğünün çağdaş Türk lehçelerinde ‘´dünür´´ olarak kullanılan ‘´guda´´ sözcüğünden geldiği kuvvetle sanılmaktadır. GORGOR Bu söz, ‘´Gorgor´´ adlı Kıpçak Türk komutanın adından gelmektedir. Bölgemizdeki söz varlığı ve Kıpçak Türklerinin bulunduğu alanlar dikkate alındığında bu savın doğruluğu daha da pekişmiş olur. Özellikle bu mahallenin kuruluşunda buluna kişilerin bu Türk boyu ile geçmişi olduğu, ya da bu boya karşı büyük bir sempatisi bulunduğu bu nedenle onun komutanlarından olan ‘´Gorgor´´ adını mahallenin kuruluş adı olarak koyduğu kuvvetle sanılmaktadır. HALAZ Yağış türlerinden olan ‘´dolu´´ sözcüğünün yöremizdeki karşılığıdır. Bölgemizde varlık gösteren ve tarih oyunluğundan dilleri ve kültürleri ile silinip giden ve Kıpçak Türkçesi konuşan Peçenek Türkleri bu doğa olayına ‘´talaz´´ ‘ (fırtına) diyordu . Kıpçak lehçesinde ‘´talaz´´ diye söylenen sözcüğün Çaykara´da ve yöremizde vücut bulmuş şekli ‘´halaz´´dır. Maçka ve mahallelerinde , Gümüşhane Torul´da, İkizdere Şimşirli´de ve Güneyce´de bu doğa olayına hala ‘´halaz´´ denmektedir. HAÇAN Sözcüğü, Divan-i Lugati´t-Türk´te, Kutadgu Bilig´ te, eski Uygur Türkçesi´nde, Kıpçak Türkçesi´nde ve Dede Korkut Öykülerinde ‘´ne zaman´´ ‘´ne vakit´´ ,´´mademki´´ anlamında kullanılmıştır. Doğu Karadeniz Türkleri bu sözcüğü hala kullanmaktadır. KI Sözcüğü; Kaşgarlı Mahmut, Eski Oğuz Türkçesi´nde kullanılan ‘´kı´´ ekini, bir yerde ‘´çağırma edatı´´ olarak, bir yerde ‘´cığım-ciğim´´ anlamında acıma ile sevme belirten ve akrabalık terimlerinin sonuna eklenen bir edat olarak belirtmektedir. Eski Uygur Türkçesinde de ‘´kı´´, ünlem karşılığı söylenen söz olarak geçer. Avşarlarda ‘´gı´´ şeklinde kullanılan bu ek anlam daralmasına uğrayarak sadece kadınlara yönelik bir hitap tarzı olmuştur. 

İlçemizin Kumlu, Koldere, Ataköy Mahalleleri ve Maraşlı Mahallesi kadınları ‘´kı´´ ekini çağırma edatı olarak : ‘´egı nerdesun?´´veya ‘´ega nerdesun?´´, ‘´egı ya bak!´´ veya ‘´ ega ya bak!´´, egııı´´veya ‘´egaa´´ ; ‘´cığım-ciğim´´ anlamında acıma ile sevme belirten ve akrabalık terimlerinin sonuna eklenen bir edat olarak: ‘´Egı kurban olayim sana…´´ veya ‘´ega kurban olayim sana…´´, ‘´Egı sen söyle, ben haksuz miyum?´´ veya ‘´ega sen soyle ben haksuz miyum?´´ şeklinde hala kullanmaktadırlar. 

KA Avşarlar, önde gelen ve itibarlı sayılan kişilerin adının sonuna ‘´ka´´ getirirler. Ali ka, Ahmet ka gibi . Yöremizde bu sözcük ‘´bumburika´´ Bumbur lakaplı kişinin kızı , ‘´Fadika´´ fadi lakaplı kişinin kızı, ‘´Traşika´´traş lakaplı ailenin kızı, ‘´haneka´´haneye ait küçük bölüm , “hunika´´ hun lakaplı kişinin küçüğü, ‘´horozika´´ horoz lakaplı kişinin kızı, ‘´Funduka´´ funduk lakaplı ailenin kızı, ‘´şadrika´´ “şad” ya da şadri lakaplı kişinin kadın versiyonu şeklinde hala kullanılmaktadır. Bu “ka” eki ile, çoğu ünsüzle sonlanan, tek heceli ve nesneli tabanlara ulanarak pekiştirmeli fiiller türetmiştir. Yalın veya genişlemiş olarak Türkçe ek varlığının ilgiye değer bir ögesi olan -KA- ekinin kimi türemelerde -ga- olarak gözlenmesi, ek başı ünsüzünün uğradığı ötümlüleşmenin sonucudur. 

İlçemizde taka- sımsıkı yanaştırmak, yaklaştırmak anlamında değil de “köse” anlamında kullanılmaktadır. Çayka(yayka) sözcüğü de çalkamak, sallamak anlamında hala kullanılmaktadır. Sıska- süzmek anlamında değil de soğan tohumu, çok zayıf ve kuru anlamında kullanılmaktadır. “Salga-salka” sözcüğü, göndermek, haber ve müjde vermek anlamında değil de çuha anlamında kullanılmaktadır. MA, ME, MAH, MEH ‘´Ma´´, ‘´me´´, ‘´mah´´, ‘´meh´´ ifadeleri Avşar Türklerinde şaşkınlık bildiren bir ünlemdir. Başkasının söylediği bir söz veya yaptığı bir hareket üzerine şaşkınlığını belirtmek üzere (bazen kısa bazen uzun hece ile) ‘´ma´´, ‘´maa´´ veya ‘´mah´´, ‘´maah´´ denir. Kaşgarlı Mahmut, ‘´ma, mah´´ şeklinde kaydettiği sözcüklerinin anlamını “al, işte´´ olarak vermiştir. 

Çaykara´da özellikle Köknar ve Karaçam Mahallelerinde bu ünlem, Avşar Türklerindeki gibi aynı anlamda ‘´me´´, ‘´mee´´ ya da ‘´meh´´, meeh´´ şeklinde hala kullanılmaktadır. ŞİNDİSİ Sözcük, Arapça ‘´rahat´´ sözcüğü ile anlamdaştır. Ancak söylem farklılığından dolayı Çaykara´da ‘´sindişi´´ şeklide kullanılmaktadır. Şindisi, Gagavuz Türklerinden şair G. Gaydarji´nin "Ana Dilimaa " adlı şiirindeki bir beyitte bizde kullanılan; üzüntü, sıkıntı ve tedirginliği olmayan, sıkıntı veya yorgunluk, tedirginlik vermeyen anlamda kullanıldığını görüyoruz KÖLÜNĞ(KOLİMP) Kuşların indiği su birikintisi, gölcük(DLT,C.IV,s.359) anlamındadır. Kölünğ sözcüğü Çaykara´da kolimp olarak kullanılmaktadır. Unutulmuş ya da uyuşturulmuş olan bu Türkçe sözcük Rumca olarak bilinmeye devam edilmektedir. Oysa Yunanca´da su birikintisine λακκούβα(lakuva) denir. Bu örnekte görüldüğü gibi sözcüğün küçük su birikintisi sözcüğü kölünğ ve bizdeki kullanımı olan kolimp ile hiçbir ilgisinin olmadığı görülmektedir. HABİKA Başkurt Türkçesinde Habika, han ve bikä sözcüklerinin birleşiminden oluşmuş “zengin kadın, hoca kadın; kadınlara saygıyla seslenme sözü” anlamında bir sözcüktür. Habeko erkeği, Habika da kadını işaret etmektedir. AVDAN Avşar Türklerinde ‘´avdan´´ sözcüğü, ‘´Pazar´´ gününe verilen adlardan biridir. 

Çaykara Çambaşı Mahallesi´nde doğumu bu güne geldiği için Sabahattin KESKİN, ‘´avdan´´ olarak adlandırıldığı kuvvetle sanılmaktadır. . YİNEKA İnäkä, Başkurt Türklerinde “normalden daha küçük vücutlu kadın” inä “çocuğu olan kadın ve ‘´ka´´ ekinin getirilmesi ile oluşmuş bir sözcüktür. Rumcada ‘´ γυναίκα´´ (yineka) kadın olarak bilinen sözcük, Çaykara söz varlığında yukardaki anlamlarıyla aynen kullanılmaktadır. Sözcüğün Başkurt Türklerinden mi Rumcaya geçtiği, ya da Rumcadan mı Türklere geçtiği konusunu dil bilimcilere bırakıyorum. KUSKAR: ‘´Kuskar´´, Başkurt Destanlarından III ‘´İki Kilmet Kavgası´´ adlı destanın Kıpçak soylu kahramanlarından birinin adıdır . Burada dikkat edilmesi gerekenin ‘´Kıpçak Türkçesi´´nin Çaykara ilçemizin bütün söz varlığında önemli yer tuttuğudur. DİMİJA(ŞALVAR) ‘´Dimija´´ (Şalvar) sözcüğü, ‘´avuç´´(Avujlan) ve ‘´Açlık´´(Ajluk) sözcükleri gibi Kıpçak/Kuman Türklerinden Eğridere(Ğorğoras) Mahallemizin söz varlığına kalıt kaldığı, ancak kullanılmayan bir sözcüktür. Lakap olarak kullanılan bu sözcük, Kıpçak/Kuman Türklerinin de yaşadığı Makedonya´da kendine alan bulmuştur. Dikilişi, kendinden desenleri, saten ya da kadifeden oluşu pahalı bir giysi olduğunu göstermektedir. Tarlada, ormanda, çayırda çalışmak durumunda olan bölge kadınlarının bu pahalı giysiyi giymeleri ve özenle saklamalarını tabiat şartları müsaade etmemiştir. Sözcük bu nedenle kullanımda değildir. 

Bütün bu olumsuzluklara rağmen buna benzer bir şalvarı giyip dikkati çeken kadına da "Dimija" lakabı verildiği kuvvetle sanılmaktadır. ÇOROŞ Altay Türklerinin bir boyun adı da "ÇOROS " dur. Taşkıran Mahallemizin eski adının sözlük anlamından değil, Altay Türklerinin bir boyun adı olan "ÇOROS"tan geldiği kuvvetle sanılmaktadır. 

MİNGAR(MINGAR) Bu ad altındaki lakap ilçemiz Ataköy(Şinek) Mahallesi´nde rastlanmıştır. mıngar : Oğuz lehçesinde ‘pınar, su gözü´. Anlamındadır. Bu lakabı taşıyan şahsiyet büyük bir olasılıkla kaynak, üreten ya da değerli bir kişiliktir. MURUT ‘´İnşaat´´ sözcüğü. Kazak ve Türkmenlerde ‘´murt´´, Kırkızlarda ‘´murut´´, Özbeklerde ‘´murt´´ ve ‘´murut´´ olarak adlandırılmıştır . Ataköy(Şinek) Mahallemizde ‘´murut´´ lakapı, inşaat işleri ile uğraşan ve bu işlerden anlayan biri için verildiği kanısındayız. 

Not: Konu hakkında geniş bilgi için Yılmaz KESKİN´in basıma verilen “Çaykara´da Söz Varlığı 1” adlı eserine başvurulmalıdır. /resimler/2018-5/28/1249124128797.jpgEğitimci Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin Kimdir?

1955 yılında İlçemizin Çambaşı Mahallesi´nde doğan yazar, eğitim enstitüsü sınıf öğretmenliği bölümünü bitirdikten sonra 1979 yılında başladığı eylemli öğretmenliğini 15.07.2014 yılında noktaladı.  İlçemizin çeşitli dergilerinde, Kültür Bakanlığı Dergilerinde özellikle “halkbilimi” dalında yazıları ve değişik ilçe gazetelerinde şiirleri, makaleleri ve masalları yayımlandı.

Yazarın, makalelerden oluşan “Gündem Kırıntıları”, Kutsal ve ulusal değerler ışığında dilimizi inceleyen “Kutsalım ve Dil Ağacım”  adlı araştırma-inceleme betiği ile Cinius Yayınlarından henüz çıkan dumanı üstünde öykücüklerden oluşan “Yüz Öykücük Yüz Gülücük” adlı betiği bulunmaktadır. Çaykaramız ve Çaykaralımız için çok önemli olan “Çaykara´da Söz Varlığı-1” adlı taslak eseri de basım için yayınevine verilmiştir.

Evli ve iki kız babası olan Yazarın ayrıca  “Nusaybin Halkbilimi” adlı taslak eseri Milli Eğitim Bakanlığı İnceleme Komisyonundadır. /resimler/2018-5/28/1249572723403.jpgYazarın yayımlanmış olduğu birinci ve ikinci kitapları./resimler/2018-5/28/1250516943154.jpgDumanı Üstünde Öykücüklerden oluşan  yeni Kitabı

www.caykaragundem.com








Kaynak:

Anahtar Kelimeler: Çaykara Varlığından Damlalar
Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Çaykaralı Sanatçı Gökhan Tabanoğlu İlk Klibini Çekti..
Çaykaralı Sanatçı Gökhan Tabanoğlu İlk Klibini Çekti..
Çaykaralı genç sanatçı Gökhan Tabanoğlu ilk klibi olan “Bekarların Duası” ile müzikseverlerin karşısına çıktı..
Çaykara´da Dua ve Beddualar!
Çaykara´da Dua ve Beddualar!
Çaykaralı araştırmacı-Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı ”Çaykara´da Dua ve Beddualar” isimli makalesini yayınlıyoruz.
Uzungöl Seyir Gecesinde Buluşuyor
Uzungöl Seyir Gecesinde Buluşuyor
Uzungöl Seyir Gecesinde buluşuyor.Uzungöl Kültür ve Yardımlaşma Derneği Bursa Şubesi tarafından 23 Şubat 2019 Cumartesi Akşamı Bursa´da Seyir Gecesi Düzenleniyor.
Kocaeli´nde Trabzon Rüzgarı Esti
Kocaeli´nde Trabzon Rüzgarı Esti
Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ve Kocaeli Trabzonlular Derneği´nin ortaklaşa düzenledikleri 2´nci Trabzon Tanıtım Günleri başladı.
Trabzon UNESCO´da Temsil Ediliyor
Trabzon UNESCO´da Temsil Ediliyor
Yaşayan İnsan Hazinelerimiz UNESCO´nun Birer Temsilcisi
Dertlere Derman, Sıhhiyeci Hüseyin Amca!
Dertlere Derman, Sıhhiyeci Hüseyin Amca!
Hemşehrimiz Trabzon Büyükşehir Belediyesi İç denetçisi Osman Abanoz´un kaleme aldığı ve hüzün veren bir yaşam öyküsü olan, “DERTLERE DERMEN SIHHIYECI HÜSEYİN AMCA” adlı makalesini sizlerle paylaşıyoruz.
Uzungöl Bursa Derneğinden Seyir Gecesi
Uzungöl Bursa Derneğinden Seyir Gecesi
Uzungöl Kültür Ve Yardımlaşma Derneği Bursa Şubesi tarafından 23 Şubat 2019 Cumartesi Akşamı Bursa´da “Seyir Gecesi” düzenleniyor.
Bir Devrin Yaşanmışlıkları ve "Yaşar AGA"
Bir Devrin Yaşanmışlıkları ve "Yaşar AGA"
Hemşehrimiz Trabzon Büyükşehir Belediyesi İç denetçisi Osman Abanoz´un kaleme aldığı ve hüzün veren bir yaşam öyküsü olan, “Bir Devrin Yaşanmışlıkları ve Yaşar AGA” adlı makalesini sizlerle paylaşıyoruz.
İstanbul´da Dernekpazarı Rüzgârı!
İstanbul´da Dernekpazarı Rüzgârı!
Akköse ve Ulucami Mahalleleri İstanbul´da Zenolular Derneği kurdu.
Çaykara´da Ölçülü ve Uyaklı Deyişler
Çaykara´da Ölçülü ve Uyaklı Deyişler
Hemşerimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA´DA ÖLÇÜLÜ VE UYAKLI DEYİŞLER ” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Çaykaralı Mustafa Arslan´ın Yaptığı Resimler Hayran Bıraktı
Çaykaralı Mustafa Arslan´ın Yaptığı Resimler Hayran Bıraktı
Çaykaralı Ressam Mustafa Arslan´ın ´Fırçamın Ucundan Doğa Hikâyeleri´ konulu resim sergisi Trabzon´da törenle açıldı.
Çaykara´da Galandar Geleneği
Çaykara´da Galandar Geleneği
Çaykara İlçemizde Galandar Geleneği işle İlgili Güzel Bir Yazımızı Sizlerle Paylaşıyoruz
Tarihin Süzgecinden Uzungöl 1
Tarihin Süzgecinden Uzungöl 1
Bu gün fotoğraflar eşliğinde Uzungöl´de sizleri tarihi bir yolculuğa çıkarmak istedik.Uzungöl´ün unutulmuş değerlerini sizlere anımsatmak istedik
Mustafa Arslan´ın Resim Sergisi
Mustafa Arslan´ın Resim Sergisi
Trabzon´da serbest meslek sahibi, inşaat sektörü çalışanı Çaykaralı Mustafa Arslan´ın sanat tutkusu resme dönüştü. Trabzon İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Galeri salonunda ilk kişisel sergisi sanat severlerle buluşuyor.
Paçan Camiinde Mushaflar Niçin Toplatılmıştı
Paçan Camiinde Mushaflar Niçin Toplatılmıştı
Hemşehrimiz, Eğitimci-Araştırmacı-Yazar Ahmet Mutluoğlu´nun kaleme aldığı “PAÇAN CAMİİNDE MUSHAFLAR NİÇİN TOPLATILMIŞTI” adlı makaleyi sizlerle paylaşıyoruz.
Demirkapı Mahallesindeki Mezarlığın Hüzünlü öyküsü
Demirkapı Mahallesindeki Mezarlığın Hüzünlü öyküsü
Trabzon Büyükşehir Belediyesi iç denetçisi hemşehrimiz Osman Abanoz´un kaleme aldığı “ Demirkapı Mahallesindeki Mezarlığın Hüzünlü öyküsü” adlı makalesini paylaşıyoruz
Çaykara´da Karamanoğlu Türklerinden Kalıt Kalanlar
Çaykara´da Karamanoğlu Türklerinden Kalıt Kalanlar
Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA´DA KARAMANOĞLU TÜRKLERİNDEN KALIT KALANLAR” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Bir Yaprak..!
Bir Yaprak..!
Taka Gazetesi Genel Müdürü ve Gazetemizin yazarlarından Çaykaralı hemşehrimiz Zihni Ağırman´ın kaleme aldığı" BİR YAPRAK "adlı makaleyi sizlerle paylaşıyoruz.
Çaykara ve Ötesinden Portreler Kitabı Çıktı
Çaykara ve Ötesinden Portreler Kitabı Çıktı
Çaykara´nın yetiştirdiği birçok önemli şahsiyetlerin hayat hikâyelerinin konu olduğu “ÇAYKARA VE ÖTESİNDEN PORTRELER” adlı kitap okuyucusuyla buluştu.
Çaykara Adına Yazılan Kitaplar Dünyanın en Saygın Kütüphanesinde
Çaykara Adına Yazılan Kitaplar Dünyanın en Saygın Kütüphanesinde
Çaykaralı hemşehrimiz İbrahim Tuncer öncülüğünde bölgemiz adına yazılan ve piyasaya çıkan kitaplar Dünyanın en Saygın Kütüphanesinde yerini aldı
Çaykarada Kıpçak (Kuman) Türklerinden Kalıt kalanlar
Çaykarada Kıpçak (Kuman) Türklerinden Kalıt kalanlar
Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA´DA KIPÇAK(KUMAN) TÜRKLERİNDEN KALIT KALANLAR” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Fehmi Aygün Yazdı: RUMLAR-2
Fehmi Aygün Yazdı: RUMLAR-2
Çaykaralı Hemşehrimiz araştırmacı Yazar Fehmi Aygün´ün kaleme aldığı "RUMLAR-2”adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Fehmi Aygün Yazdı: RUMLAR-1
Fehmi Aygün Yazdı: RUMLAR-1
Çaykaralı Hemşehrimiz araştırmacı Yazar Fehmi Aygün´ün kaleme aldığı "RUMLAR-1”adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Çaykaralı Prof.Dr. Necmi Kurt´un Büyük Başarısı
Çaykaralı Prof.Dr. Necmi Kurt´un Büyük Başarısı
Trabzon Sivil Toplum Kuruluşları Akademisi (TAKADEMİ) hemşehrimiz Prof.Dr.Necmi Kurt başkanlığında 2019 Ocak ayında resmi olarak kuruluyor.
“Hem de Çaykaralı” Sözü ve Mikro Milliyetçilik
“Hem de Çaykaralı” Sözü ve Mikro Milliyetçilik
Eğitimci Araştırmacı-Yazar Mehmet Mutluoğlu´nun kaleme aldığı “SAYIN CUMHURBAŞKANIMIZIN “HEM DE ÇAYKARALI” SÖZÜ VE MİKRO MİLLİYETÇİLİK” başlıklı yazısını okurlarımızla paylaşıyoruz.
Okuma Yarışmasında Dereceye Girdiler
Okuma Yarışmasında Dereceye Girdiler
Trabzon İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Kitap Okuma Yarışmasının sonuçları açıklandı. Çaykara´dan 3 öğrenci dereceye girerek ödüllendirildi.
Çaykara´ya İki Gümüş Bir De Bronz Madalya
Çaykara´ya İki Gümüş Bir De Bronz Madalya
Akademik anlamda elde ettiği başarıları Sosyal ,Kültürel ve Sportif alanlarda da taçlandırarak Trabzon İlimizde Eğitimde zirvede yer alan Çaykara İlçemizde bir başarı Destanı daha İlçemiz Zeki Bilge İlkokulu tarafından yazıldı.
SAYFA EDİTÖRÜ

Trabzon için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:51 07:37 12:34 14:54 17:13 18:46
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar

 

/resimler/2015-5/15/1603147087579.jpg
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi