Çaykara ve Azerbaycan Şifahi Edebiyatlarında Ortak Kelimeler
Antalya Bilim Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dekanı Hemşehrimiz Prof.Dr. Necati Ağıralioğlu´nun yazdığı “ÇAYKARA VE AZERBAYCAN ŞİFAHİ EDEBİYATLARINDA ORTAK KELİMELER” adlı araştırma yazısını siz değerli okurlarımızla paylaşıyoruz.
Tarih: 29.8.2019 10:55:21

Antalya Bilim Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dekanı Hemşehrimiz Prof.DrNecati Ağıralioğlu´nun yazdığı “ÇAYKARA VE AZERBAYCAN ŞİFAHİ EDEBİYATLARINDA ORTAK KELİMELER” adlı araştırma yazısını siz değerli okurlarımızla paylaşıyoruz. /resimler/2019-8/29/1107208299734.jpg1960´lı yıllara kadar Çaykara´da ailelerin geçimi ekseriyetle hayvancılığa dayanıyordu. Her evde mutlaka büyükbaş hayvan beslenir, bazı ailelerde ise koyunculuk yapılır ve bazen keçi de beslenirdi. Hatta öyle ki 1900´lü yılların başında, bölgenin eyalet merkezi ve en büyük şehri olan Trabzon içinde bile toptancı esnafı evlerinin bahçelerinde inek beslerlerdi (Kayra, 2013).

Çaykara´da yıl boyunca aile hayatı hayvanların mevsimlik beslenmesine göre şekillenirdi. Mayıs ayında hayvanlarla birlikte köyden komlara çıkılır, orada yaklaşık 1 ay kalınır ve hayvanlar mera çayırlarında otlatılırdı. Komlardan Mayıs sonunda yaylaya göç edilirdi. Yaylada, yaklaşık dört ay kalınır ve bu sürede hayvanlar meralarda otlatılarak beslenirdi. Eylül 20 ile 30´u arasında hayvanlar komlara indirilirdi. Orada bir ay kaldıktan sonra kışın hayvanlar köy ahırına alınır ve hazır ot ve yemlerle bakımları yapılır ve beslenirdi. Bu arada yaylada kalınan sürede, kom ve bazı yayla çayırları korunur, orada büyüyen otlar Ağustos ayında biçilir, kurutulur, sırtta köy evine taşınır ve kışın hayvanlara verilmek üzere yığılırdı.  Böylece yılın altı ayında hayvanların kom ve mezralardaki otlaklardan, kış aylarında ise köylerde hazır ot ve yemle beslenmeleri sağlanırdı.

Bölgede hayvancılık insan hayatında o kadar etkiliydi ki, mesela Ekim ayının adı yörede Koçayı olarak anılırdı. Bu ise koçların bir süre koyun sürüsünden ayrı tutulmasından sonra onlara katıldığı ayın adıydı. Bu katılmaya Koç Katımı adı verilirdi ve hayvancılıkta o günün özel bir değeri vardı. Bölgede kullanılnan neredeyse bütün hayvancılık isim ve terimleri eski Türkçe´den gelmekteydi. Bu eski Türkçe kelimler nesilden nesile yörenin şifahi edebiyatı, halk edebiyatı, olarak devam etmişti.

Burada, Azerbaycan Türkçesi ile okunmuş bir Azerbaycan Sayasındaki (şarkısındaki) Türkçe kelimelerle Çaykara´da kullanılan şifahi Türkçe kelimeler karşılaştırılmış ve pek çok kelimenin aynı olduğu görülmüştür. Şifahi kültürümüzün köşe taşları olan kelimelerimizin öz kaynaklarının bilinmesine ve unutulmamasına bir katkı için bu çalışma hazırlanmıştır.

Sayacı sözleri ise, göçebe hayatında koyunculukla ilgilidir. Sayacı sözünün Fars dilindeki "saye", yani "gölge" sözünden alındığı söylenir. Fars dilinde bu sözün mecazî manası "himaye etmek", "savunmaktır". Fars dilinden Azerbaycan Türkçesine de geçen "saye" sözü Kafkasya Türkleri arasında "bolluk", "bereket" vb. manalarda kullanılmaktadır. Buradan da "sayacı sözlerinin", yahut "sayacıların" halk arasında "bolluk getiren", "bereket getiren" vs. anlamlarında kullanıldığı anlaşılıyor. Sayacılar da aşıklar ve dervişler gibi halk arasında gezerek dolaşır ve kendi şarkılarını söylerdi.

Sayacılar her yıl koç katımından 100 gün sonra, 17 Şubatta, köyleri (obaları) dolaşıp sayalarını söyleyerek yardım toplarlarmış.  Çünkü koç katımından 100 gün sonra her kuzunun koyun karnında canlandığı kabul edilir ve o gün eğlenceli törenler düzenlenirmiş. Türkiye´de Sivas gibi bazı yörelerde de sayacılık geleneği olduğu bilinmektedir.

İran Azerbaycan´ında (Urmiye´de Sayalar ve Sayaçılar) adlı eserde (Doğan, 2011) İran´ın Batı Azerbaycan bölgesinde, Urmiye´de yaşayan ve 2010 yılında konuşması tespit edilen 63 yaşındaki Mahmut Sadıkpur adlı kişinin okumasından alınan metin Doğan tarafından incelenmiştir. Bu saya Arap harfleri ile (İran´da) yazılmıştı. Bunu kendisi Latin harflerine çevirmiş ve Türkiye Türkçesinde bulunmayan bazı kelimelerin Türkiye Türkçesindeki yeni karşılıkları dip not halinde verilmişti (Doğan, 2011). Bu eser esas alınarak eserdeki Çaykara Şifahi Kültür kelimeleri tespit edilmiştir.

Sayacı sözleri Doğan´ın eserinden alınmış, ayrı satırlara ayrılmış ve aşağıda verilmiştir. Her bir satırın bugünkü Türkçe ile söyleniş şekli yeniden şiir şeklinde düzenlenmiş ve her bir satır karşılıklı gelecek şekilde aşağıda verilmiştir. Böylece bu şarkı 199 satırdan oluşmuştur. Orijinal saya üzerinde, belirlenen Çaykara Şifahi Edebiyatı kelimeleri mavi renkli olarak gösterilmiştir. Orijinal metinden görüldüğü gibi, şarkıdaki (sayadaki) kelimelerin yarısından fazlası Çaykara Halk edebiyatındaki kelimelerle aynıdır. 

KAYNAKLAR

Doğan, Talip; İran Azerbaycan´ında (Urmiye´de) Sayalar ve Sayaçılar; Turkish Studies, Social Sciences, Sayfa: 87-96, .Volume: 6/4; Fall, 2011.

Kayra, Mediha;  (Çevirmen: Cahit Kayra), Hoşça Kal Trabzon Merhaba İstanbul, Tarihçi Kitabevi, İstanbul, 2013.

Kırlı, M. Kamil; Azerbaycanca - Türkçe, Türkçe- Azebaycanca Lüğet (Sözlük), Genişletilmiş 2. Baskı, Bakü, 2006. 

2010´DA İRAN AZERBAYCAN´INDA OKUNAN SAYA:

 /resimler/2019-8/29/1059066730936.jpg

/resimler/2019-8/29/1059296418855.jpg

/resimler/2019-8/29/1059475950463.jpg/resimler/2019-8/29/1100024075839.jpg/resimler/2019-8/29/1100171733037.jpg

/resimler/2019-8/29/1100340482666.jpg

www.caykaragundem.com








Kaynak:

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Öğretmenlerden Hem Seminer Hem Spor Hem Sosyal Etkinlik
Öğretmenlerden Hem Seminer Hem Spor Hem Sosyal Etkinlik
Okullarımızda Bu sene ilk defa uygulanan bir haftalık 2019-2020 Eğitim Öğretim Yılı 1. Ara Tatil devam ederken Eğitim alanında Çaykara İlçemizde Örnek etkinlikler de gerçekleştirilmeye devam ediliyor.
Sevgi Eli Projesi Doğu ve Güneydoğu Yollarında
Sevgi Eli Projesi Doğu ve Güneydoğu Yollarında
Uzungöl Milli Birlik ve Kardeşlik Derneği Tarafından Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bulunan Okullara çeşitli yardımlar gönderildi.
Cumhuriyet Sanat Sergisi Açılıyor
Cumhuriyet Sanat Sergisi Açılıyor
Trabzon´da faaliyet gösteren Tılsım Uluslararası Sanat Derneği ‘5. Geleneksel Cumhuriyet Sergisi´ açmaya hazırlanıyor.
Uluslararası Sanat Günleri Trabzon´da başladı
Uluslararası Sanat Günleri Trabzon´da başladı
Trabzon Sanatevi tarafından düzenlenen "11´inci Uluslararası Sanat Günleri" başladı.
Çaykara Ekinindeki Gerçekleri Yadsımak!
Çaykara Ekinindeki Gerçekleri Yadsımak!
Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA EKİNİNDEKİ GERÇEKLERİ YADSIMAK” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Uzungöl Gençliği ve İnfak Grubu
Uzungöl Gençliği ve İnfak Grubu
Öğretmen Hilmi KANIK´ın Uzungöl Gençliği ve İnfak Grubu İsimli Yazısını Sizlerle Paylaşıyoruz.
Çaykaralı Sanatçıların eserleri İlgi gördü
Çaykaralı Sanatçıların eserleri İlgi gördü
Trabzon´da düzenlenen Camiler ve Din Görevlileri Haftasında 7 sanat dalında düzenlenen sergide Çaykaralı sanatçıların ürettikleri eserler ilgi gördü.
Uzungöl´de Tarihi Müze Açıldı
Uzungöl´de Tarihi Müze Açıldı
Karadeniz Turizminin en önemli Merkezlerinden Uzungöl´de Turizmci Dursun Ali İnan tarafından büyük bir itina ile oluşturulan “Dursun Ali İnan” Müzesi yoğun bir kalabalığın katılımı ile Uzungöl´de açıldı.
Çaykara Belediyesinden Ulusal Fotoğraf Yarışması
Çaykara Belediyesinden Ulusal Fotoğraf Yarışması
Çaykara Belediyesi tarafından Ulusal Düzeyde 1. Fotoğraf Yarışması gerçekleştiriliyor.Çaykara 4 Mevsim Sloganı ile gerçekleştirilecek olan Yarışma 2020 Yılının Haziran Ayında tamamlanacak.
Bursa´da Uzungöl Rüzgarı!
Bursa´da Uzungöl Rüzgarı!
Uzungöl Kültür ve Yardımlaşma Derneği Bursa Derneği tarafından 15 Eylül 2019 Pazar Günü Bursa Osmangazi Gündoğdu Piknik Alanında gerçekleştirilen 2. Sonbahar Şenliği Muhteşem bir katılım ile gerçekleşti.
Ekinimizde Kadın Lakaplar!
Ekinimizde Kadın Lakaplar!
Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “EKİNİMİZDE KADIN LAKAPLAR” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz
Uzungöl´de Muhteşem Bir Düğün
Uzungöl´de Muhteşem Bir Düğün
Uzungöl´de Muhteşem Bir Düğün
Uzungöl ve Yedi Göller
Uzungöl ve Yedi Göller
Uzungöl ve Yedi Göller
Göçlerin Doğu Karadeniz İllerinin Gelişmişliğine Etkisi-II
Göçlerin Doğu Karadeniz İllerinin Gelişmişliğine Etkisi-II
Antalya Bilim Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dekanı Hemşehrimiz Prof.Dr. Necati Ağıralioğlu´nun yazdığı “GEÇMİŞTEKİ NÜFUSUN VE GÖÇLERİN DOĞU KARADENİZ İLLERİNİN GELİŞMİŞLİĞİNE ETKİSİ-II” adlı araştırma yazısını siz değerli okurlarımızla paylaşıyoruz.
Mehmet İnan´dan,´ ÇIKAR DÜNYASI´ şiiri
Mehmet İnan´dan,´ ÇIKAR DÜNYASI´ şiiri
Uzungöl´lü Genç Turizmci,Şair,Fotoğraf Sanatçısı,Doğa Tutkunu Mehmet İnan yine çok güzel bir şiir ile hislerimize tercüman olmaya devam ediyor.
Maraşlı Gelin ve Şehirlerin Kardeşliği
Maraşlı Gelin ve Şehirlerin Kardeşliği
Trabzon Büyükşehir Belediyesi İç deneticisi Osman Abanoz´un Kaleme aldığı “Maraşlı Gelin ve Şehirlerin Kardeşliği” İsimli Yazıyı sizlerle paylaşıyoruz.
Sultanmurat Şenleniyor!
Sultanmurat Şenleniyor!
Geleneksel Sultan Murat Yayla Ortası Şenlikleri 20 Ağustos 2019 Salı günü gerçekleştirilecek
Turnalı Yaylası 18 Ağustos´ta Şenleniyor
Turnalı Yaylası 18 Ağustos´ta Şenleniyor
Çaykara Karaçam-Turnalı Yayla Şenliği 18 Ağustos 2018 Pazar Günü Yapılacak.
Uzungöl ve Basın Oyunları
Uzungöl ve Basın Oyunları
Öğretmen Hilmi Kanık´ın Uzungöl ve Basın Oyunları İsimli Yazısını Sizlerle Paylaşıyoruz.
Uzungöl´de Dursun Ali İnan Müzesi Açılıyor
Uzungöl´de Dursun Ali İnan Müzesi Açılıyor
Karadeniz ve Ülke Turizminin en önemli Merkezlerinden Uzungöl´de İş Adamı Turizmci dursun Ali inan tarafından hazırlanan “Dursun Ali İnan Müzesi” kısa bir süre içerisinde açılıyor ve Uzungöl Hayranlarının beğenisine sunuluyor.
Hafızlık İcazet Merasimi Düzenlenecek
Hafızlık İcazet Merasimi Düzenlenecek
Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı Hacı Ferşad Efendi Kur´an kursunda hafızlığını tamamlayan 8 öğrenci için icazet merasimi düzenlenecek.
Trabzon: ´Kültür, Medeniyet ve Hoşgörü Şehridir´
Trabzon: ´Kültür, Medeniyet ve Hoşgörü Şehridir´
Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanı Murat Zorluoğlu, geçen hafta Uzungöl´de meydana gelen olayla ilgili basın açıklamasında bulundu
Kurtdağı Şenleniyor!
Kurtdağı Şenleniyor!
Çaykara´nın ikinci büyük şenliklerinden biri olan Kurtdağı Yayla Şenlikleri 4 Ağustos 2019 Cumartesi günü yapılacak.
Cengiz Selimoğlu´nun “Kara Sevda” Klipi Çıktı (VİDEO)
Cengiz Selimoğlu´nun “Kara Sevda” Klipi Çıktı (VİDEO)
Karadeniz müziğinin duayenlerinden hemşerimiz Cengiz Selimoğlu “KARA SEVDA” adlı türküsüne klip çekti.
Zeki Bilge´den Muhteşem Oyun Şenliği
Zeki Bilge´den Muhteşem Oyun Şenliği
Okullarımızın Yıl Sonu Etkinlikleri Kapsamında Çaykara Zeki Bilge Ortaokulu tarafından Öğrencilerimize Yönelik Oyun Şenliği Organizasyonu gerçekleştirildi.
Nerede O Eski Bayramlar
Nerede O Eski Bayramlar
Öğretmen Hilmi Kanık´ın "Nerede O Eski Bayramlar" İsimli Yazısını Sizlerle Paylaşıyoruz.
Bir Asırlık Gelenek Devam Ediyor!
Bir Asırlık Gelenek Devam Ediyor!
Dernekpazarı ilçesinde bir asri aşan gelenek torunlar tarafından devam ettiriliyor.
SAYFA EDİTÖRÜ

Trabzon için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:51 07:37 12:34 14:54 17:13 18:46
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar

 

/resimler/2015-5/15/1603147087579.jpg
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi