Çaykara ve Azerbaycan Şifahi Edebiyatlarında Ortak Kelimeler
Antalya Bilim Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dekanı Hemşehrimiz Prof.Dr. Necati Ağıralioğlu´nun yazdığı “ÇAYKARA VE AZERBAYCAN ŞİFAHİ EDEBİYATLARINDA ORTAK KELİMELER” adlı araştırma yazısını siz değerli okurlarımızla paylaşıyoruz.
Tarih: 29.8.2019 10:55:21/ 3261okunma / 0yorum

Antalya Bilim Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dekanı Hemşehrimiz Prof.DrNecati Ağıralioğlu´nun yazdığı “ÇAYKARA VE AZERBAYCAN ŞİFAHİ EDEBİYATLARINDA ORTAK KELİMELER” adlı araştırma yazısını siz değerli okurlarımızla paylaşıyoruz. /resimler/2019-8/29/1107208299734.jpg1960´lı yıllara kadar Çaykara´da ailelerin geçimi ekseriyetle hayvancılığa dayanıyordu. Her evde mutlaka büyükbaş hayvan beslenir, bazı ailelerde ise koyunculuk yapılır ve bazen keçi de beslenirdi. Hatta öyle ki 1900´lü yılların başında, bölgenin eyalet merkezi ve en büyük şehri olan Trabzon içinde bile toptancı esnafı evlerinin bahçelerinde inek beslerlerdi (Kayra, 2013).

Çaykara´da yıl boyunca aile hayatı hayvanların mevsimlik beslenmesine göre şekillenirdi. Mayıs ayında hayvanlarla birlikte köyden komlara çıkılır, orada yaklaşık 1 ay kalınır ve hayvanlar mera çayırlarında otlatılırdı. Komlardan Mayıs sonunda yaylaya göç edilirdi. Yaylada, yaklaşık dört ay kalınır ve bu sürede hayvanlar meralarda otlatılarak beslenirdi. Eylül 20 ile 30´u arasında hayvanlar komlara indirilirdi. Orada bir ay kaldıktan sonra kışın hayvanlar köy ahırına alınır ve hazır ot ve yemlerle bakımları yapılır ve beslenirdi. Bu arada yaylada kalınan sürede, kom ve bazı yayla çayırları korunur, orada büyüyen otlar Ağustos ayında biçilir, kurutulur, sırtta köy evine taşınır ve kışın hayvanlara verilmek üzere yığılırdı.  Böylece yılın altı ayında hayvanların kom ve mezralardaki otlaklardan, kış aylarında ise köylerde hazır ot ve yemle beslenmeleri sağlanırdı.

Bölgede hayvancılık insan hayatında o kadar etkiliydi ki, mesela Ekim ayının adı yörede Koçayı olarak anılırdı. Bu ise koçların bir süre koyun sürüsünden ayrı tutulmasından sonra onlara katıldığı ayın adıydı. Bu katılmaya Koç Katımı adı verilirdi ve hayvancılıkta o günün özel bir değeri vardı. Bölgede kullanılnan neredeyse bütün hayvancılık isim ve terimleri eski Türkçe´den gelmekteydi. Bu eski Türkçe kelimler nesilden nesile yörenin şifahi edebiyatı, halk edebiyatı, olarak devam etmişti.

Burada, Azerbaycan Türkçesi ile okunmuş bir Azerbaycan Sayasındaki (şarkısındaki) Türkçe kelimelerle Çaykara´da kullanılan şifahi Türkçe kelimeler karşılaştırılmış ve pek çok kelimenin aynı olduğu görülmüştür. Şifahi kültürümüzün köşe taşları olan kelimelerimizin öz kaynaklarının bilinmesine ve unutulmamasına bir katkı için bu çalışma hazırlanmıştır.

Sayacı sözleri ise, göçebe hayatında koyunculukla ilgilidir. Sayacı sözünün Fars dilindeki "saye", yani "gölge" sözünden alındığı söylenir. Fars dilinde bu sözün mecazî manası "himaye etmek", "savunmaktır". Fars dilinden Azerbaycan Türkçesine de geçen "saye" sözü Kafkasya Türkleri arasında "bolluk", "bereket" vb. manalarda kullanılmaktadır. Buradan da "sayacı sözlerinin", yahut "sayacıların" halk arasında "bolluk getiren", "bereket getiren" vs. anlamlarında kullanıldığı anlaşılıyor. Sayacılar da aşıklar ve dervişler gibi halk arasında gezerek dolaşır ve kendi şarkılarını söylerdi.

Sayacılar her yıl koç katımından 100 gün sonra, 17 Şubatta, köyleri (obaları) dolaşıp sayalarını söyleyerek yardım toplarlarmış.  Çünkü koç katımından 100 gün sonra her kuzunun koyun karnında canlandığı kabul edilir ve o gün eğlenceli törenler düzenlenirmiş. Türkiye´de Sivas gibi bazı yörelerde de sayacılık geleneği olduğu bilinmektedir.

İran Azerbaycan´ında (Urmiye´de Sayalar ve Sayaçılar) adlı eserde (Doğan, 2011) İran´ın Batı Azerbaycan bölgesinde, Urmiye´de yaşayan ve 2010 yılında konuşması tespit edilen 63 yaşındaki Mahmut Sadıkpur adlı kişinin okumasından alınan metin Doğan tarafından incelenmiştir. Bu saya Arap harfleri ile (İran´da) yazılmıştı. Bunu kendisi Latin harflerine çevirmiş ve Türkiye Türkçesinde bulunmayan bazı kelimelerin Türkiye Türkçesindeki yeni karşılıkları dip not halinde verilmişti (Doğan, 2011). Bu eser esas alınarak eserdeki Çaykara Şifahi Kültür kelimeleri tespit edilmiştir.

Sayacı sözleri Doğan´ın eserinden alınmış, ayrı satırlara ayrılmış ve aşağıda verilmiştir. Her bir satırın bugünkü Türkçe ile söyleniş şekli yeniden şiir şeklinde düzenlenmiş ve her bir satır karşılıklı gelecek şekilde aşağıda verilmiştir. Böylece bu şarkı 199 satırdan oluşmuştur. Orijinal saya üzerinde, belirlenen Çaykara Şifahi Edebiyatı kelimeleri mavi renkli olarak gösterilmiştir. Orijinal metinden görüldüğü gibi, şarkıdaki (sayadaki) kelimelerin yarısından fazlası Çaykara Halk edebiyatındaki kelimelerle aynıdır. 

KAYNAKLAR

Doğan, Talip; İran Azerbaycan´ında (Urmiye´de) Sayalar ve Sayaçılar; Turkish Studies, Social Sciences, Sayfa: 87-96, .Volume: 6/4; Fall, 2011.

Kayra, Mediha;  (Çevirmen: Cahit Kayra), Hoşça Kal Trabzon Merhaba İstanbul, Tarihçi Kitabevi, İstanbul, 2013.

Kırlı, M. Kamil; Azerbaycanca - Türkçe, Türkçe- Azebaycanca Lüğet (Sözlük), Genişletilmiş 2. Baskı, Bakü, 2006. 

2010´DA İRAN AZERBAYCAN´INDA OKUNAN SAYA:

 /resimler/2019-8/29/1059066730936.jpg

/resimler/2019-8/29/1059296418855.jpg

/resimler/2019-8/29/1059475950463.jpg/resimler/2019-8/29/1100024075839.jpg/resimler/2019-8/29/1100171733037.jpg

/resimler/2019-8/29/1100340482666.jpg

www.caykaragundem.com








Kaynak:

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Ekinimizde Kadın Lakaplar!
Ekinimizde Kadın Lakaplar!
Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “EKİNİMİZDE KADIN LAKAPLAR” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz
Uzungöl´de Muhteşem Bir Düğün
Uzungöl´de Muhteşem Bir Düğün
Uzungöl´de Muhteşem Bir Düğün
Uzungöl ve Yedi Göller
Uzungöl ve Yedi Göller
Uzungöl ve Yedi Göller
Göçlerin Doğu Karadeniz İllerinin Gelişmişliğine Etkisi-II
Göçlerin Doğu Karadeniz İllerinin Gelişmişliğine Etkisi-II
Antalya Bilim Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dekanı Hemşehrimiz Prof.Dr. Necati Ağıralioğlu´nun yazdığı “GEÇMİŞTEKİ NÜFUSUN VE GÖÇLERİN DOĞU KARADENİZ İLLERİNİN GELİŞMİŞLİĞİNE ETKİSİ-II” adlı araştırma yazısını siz değerli okurlarımızla paylaşıyoruz.
Mehmet İnan´dan,´ ÇIKAR DÜNYASI´ şiiri
Mehmet İnan´dan,´ ÇIKAR DÜNYASI´ şiiri
Uzungöl´lü Genç Turizmci,Şair,Fotoğraf Sanatçısı,Doğa Tutkunu Mehmet İnan yine çok güzel bir şiir ile hislerimize tercüman olmaya devam ediyor.
Maraşlı Gelin ve Şehirlerin Kardeşliği
Maraşlı Gelin ve Şehirlerin Kardeşliği
Trabzon Büyükşehir Belediyesi İç deneticisi Osman Abanoz´un Kaleme aldığı “Maraşlı Gelin ve Şehirlerin Kardeşliği” İsimli Yazıyı sizlerle paylaşıyoruz.
Sultanmurat Şenleniyor!
Sultanmurat Şenleniyor!
Geleneksel Sultan Murat Yayla Ortası Şenlikleri 20 Ağustos 2019 Salı günü gerçekleştirilecek
Turnalı Yaylası 18 Ağustos´ta Şenleniyor
Turnalı Yaylası 18 Ağustos´ta Şenleniyor
Çaykara Karaçam-Turnalı Yayla Şenliği 18 Ağustos 2018 Pazar Günü Yapılacak.
Uzungöl ve Basın Oyunları
Uzungöl ve Basın Oyunları
Öğretmen Hilmi Kanık´ın Uzungöl ve Basın Oyunları İsimli Yazısını Sizlerle Paylaşıyoruz.
Uzungöl´de Dursun Ali İnan Müzesi Açılıyor
Uzungöl´de Dursun Ali İnan Müzesi Açılıyor
Karadeniz ve Ülke Turizminin en önemli Merkezlerinden Uzungöl´de İş Adamı Turizmci dursun Ali inan tarafından hazırlanan “Dursun Ali İnan Müzesi” kısa bir süre içerisinde açılıyor ve Uzungöl Hayranlarının beğenisine sunuluyor.
Hafızlık İcazet Merasimi Düzenlenecek
Hafızlık İcazet Merasimi Düzenlenecek
Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı Hacı Ferşad Efendi Kur´an kursunda hafızlığını tamamlayan 8 öğrenci için icazet merasimi düzenlenecek.
Trabzon: ´Kültür, Medeniyet ve Hoşgörü Şehridir´
Trabzon: ´Kültür, Medeniyet ve Hoşgörü Şehridir´
Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanı Murat Zorluoğlu, geçen hafta Uzungöl´de meydana gelen olayla ilgili basın açıklamasında bulundu
Kurtdağı Şenleniyor!
Kurtdağı Şenleniyor!
Çaykara´nın ikinci büyük şenliklerinden biri olan Kurtdağı Yayla Şenlikleri 4 Ağustos 2019 Cumartesi günü yapılacak.
Cengiz Selimoğlu´nun “Kara Sevda” Klipi Çıktı (VİDEO)
Cengiz Selimoğlu´nun “Kara Sevda” Klipi Çıktı (VİDEO)
Karadeniz müziğinin duayenlerinden hemşerimiz Cengiz Selimoğlu “KARA SEVDA” adlı türküsüne klip çekti.
Zeki Bilge´den Muhteşem Oyun Şenliği
Zeki Bilge´den Muhteşem Oyun Şenliği
Okullarımızın Yıl Sonu Etkinlikleri Kapsamında Çaykara Zeki Bilge Ortaokulu tarafından Öğrencilerimize Yönelik Oyun Şenliği Organizasyonu gerçekleştirildi.
Nerede O Eski Bayramlar
Nerede O Eski Bayramlar
Öğretmen Hilmi Kanık´ın "Nerede O Eski Bayramlar" İsimli Yazısını Sizlerle Paylaşıyoruz.
Bir Asırlık Gelenek Devam Ediyor!
Bir Asırlık Gelenek Devam Ediyor!
Dernekpazarı ilçesinde bir asri aşan gelenek torunlar tarafından devam ettiriliyor.
Sultanmurat Yaylası Kerim Aydın´la Şenlenecek
Sultanmurat Yaylası Kerim Aydın´la Şenlenecek
Geçen yıl hayatını kaybeden Yusuf Öztürk´ten ıssız kalan Sultanmurat yaylasını bundan sonra her gece uygulanacak Kültür faaliyetlerle Kerim Aydın Şenlendirecek
188 Yıllık Tarihi Cami Yok Oluyor!
188 Yıllık Tarihi Cami Yok Oluyor!
Yok, olmak üzere olan tarihi kültür varlığımız
Çaykara İftarda Buluşuyor
Çaykara İftarda Buluşuyor
Çaykara Kaymakamlığı Derebaşı Şehitlerini Anma Futbol Turnuvası Final Akşamı olan 30 Mayıs 2019 Perşembe akşamı Çaykara Belediye Başkanı Hanefi Tok Tarafından İftar Organizasyonu gerçekleştiriliyor.
Anadolu Lisesinden Muhteşem Bir Resim Sergisi
Anadolu Lisesinden Muhteşem Bir Resim Sergisi
Çaykara Anadolu Lisesi tarafından hazırlanan “Hayalden Dijitale Roman Kahramanları” Sergisi Açılışı 17 Mayıs 2019 Cuma Günü Çaykara Anadolu Lisesinde gerçekleştirildi.
Beş İlçe Beş Okuldan” STRES´SİZ HAVA SAHASI” Tiyatro
Beş İlçe Beş Okuldan” STRES´SİZ HAVA SAHASI” Tiyatro
Asrın en önemli konularından biri STRES :
Çaykara´da Hoş Geldin Bahar Etkinliği
Çaykara´da Hoş Geldin Bahar Etkinliği
İlkbahar Mevsiminin Coşkusunu yaşamak ve Öğrencilere yaşatmak amacı ile Çaykara Anadolu Lisesi ile Çaykara Çok Programlı Anadolu Lisesi Yönetici Öğretmen ve öğrencileri tarafından ortak bir etkinlik gerçekleştirildi.
Anadolu Lisesinden Türküler Sevdadır Konseri
Anadolu Lisesinden Türküler Sevdadır Konseri
Çaykara Anadolu Lisesi Öğretmen Ve Öğrencileri Tarafından Türk Halk Müziği Konser Etkinliği Gerçekleştirildi
Çaykara´da Geleneksel Çocuk Oyunları Şenliği
Çaykara´da Geleneksel Çocuk Oyunları Şenliği
Milli Eğitim Bakanlığı tarafından Orgaznize edilen ve Çaykara İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından hazırlanan “Geleneksel Çocuk Oyunları Şenliği” Çaykara İlçesinde gerçekleştirilen çeşitli oyunlar ile gerçekleştirildi.
Tabanoğlu, Yeni Parçasına Klip Çekmeye Hazırlanıyor
Tabanoğlu, Yeni Parçasına Klip Çekmeye Hazırlanıyor
Çaykaralı genç sanatçı Gökhan Tabanoğlu ‘YÜREĞİMİN ACISI´ adlı yeni parçasına klip çekmeye hazırlanıyor.
Zeki Bilge´den Büyüleyen Bilim Fuarı
Zeki Bilge´den Büyüleyen Bilim Fuarı
Çaykara Merkez Zeki Bilge İlkokulu tarafından Düzenlenen TÜBİTAK Bilim Fuarının Açılış Töreni Zeki Bilge Eğitim Kurumları Toplantı Salonunda gerçekleştirildi.
SAYFA EDİTÖRÜ

Trabzon için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:51 07:37 12:34 14:54 17:13 18:46
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar

 

/resimler/2015-5/15/1603147087579.jpg
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi