Çaykarada Kıpçak (Kuman) Türklerinden Kalıt kalanlar
Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA´DA KIPÇAK(KUMAN) TÜRKLERİNDEN KALIT KALANLAR” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Tarih: 18.12.2018 20:42:02/ 3233okunma / 0yorum

Kıpçak Türklerinin bölgemizin kırsal alanlarındaki varlığı milattan öncesine dayanır. MÖ. 336´da Makedonyalı İskender´in orduları Kafkasları ele geçirmek üzere bölgeye geldiğinde Çoruh nehrinden Tiflis´e kadar olan yerde oldukça kalabalık bir nüfusa sahip Kıpçaklarla karşılaşmışlardı. Kıpçakların esas yerleşmeleri 1124 yılından sonra olmuştur;  yoğunlaşması Moğol kapımı(istilası) sonrasına rastlar. 1204 yılında Trabzon Rum İmparatorluğunu kuran Komnenos hanedanı üyeleri şehir merkezlerinde belli bir güce sahipken, kırsalda yani Kıpçakların yerleştiği alanda çok etkin değildi. XIII. Yüzyılın sonlarında Trabzon Rum İmparatorluğu´nun başında II. Aleksios vardı. Aleksios, Rize-Ahıska arasındaki bölgede yaşayan ve Gürcülerin ‘´Saatabego´´ (Atabeyler yurdu)  dedikleri Kıpçakların lideri Atabey BEKA´nın kızıyla evlendi. Aleksios Gürcülerden aldığı destek zayıflayınca Kıpçaklardan destek alarak ihtiyaç duyduğu asker gücüne kavuşmuştur.

Trabzon Rumları ile Kıpçaklar arasındaki yakınlaşmanın resmi çerçevesi hakkında bilgi ve belge yoktur. Ancak XIV. yüzyılın başlarından itibaren Trabzon Rum Devleti´nin savunması büyük ölçüde Kıpçaklar eliyle sağlanırken karşılık olarak onlara Trabzon ve çevresinde yurtlar verildiği anlaşılmaktadır(1).  Bugün yöremizin lehçeleri, lakapları ve yer adları incelendiğinde bu tarihi olaylarla örtüştüğünü görüyoruz. 

Kumança ve Peçenek´çe Türk dillerinin Kıpçak Türkçesine aittir(2). Buradan hareketle yöremizde eskiden kullanılan ve hala bilinen Kıpçaklarda sözü edilen tartı birimleri:  Arşun(arşın), dutam(tutam), karış ilçemizde uzun yıllar kullanılmıştır. Olağanüstü varlık olarak bilinen Kıpçak´ça ‘´div´´ sözcüğü ilçemizin Çambaşı Mahallesi´nde Aydın soyadlı ailelerden birinin lakabı(aboronim) olarak günümüze kadar yaşatılmıştır.

Yöremizde ‘´komşu´´ sözcüğünü genellikle eski Türkçe olarak ‘´gonşi´´, ‘´küçük´´ sözcüğünün küçük kız çocuğunu sevmede   ‘´kiçi kiçi´´ , ‘´yüksek´´ sözcüğünü sıfat olarak ‘´biyik´´(buyuk),  ‘´yukarı´´ sözcüğünü ‘´yokarı´´,  ‘´ne zaman´´ soru zarfını  ‘´haçan´´, ‘´niçin´´ soru zarfını  ‘´ne içün´´ ve ‘´ısmarladın´´ sözcüğünü ‘´sımarladın´´ şeklinde kullanıyor olmamız Kıpçak Türkçesi´nin yaygın bir şekilde kullanıldığını göstermektedir(3).

Aşağıdaki söz varlığını dikkatlice incelediğimizde bölge insanının “d” -“t”, “k”- “g” , “c”-“ç”, “ç”-“j”, “ç”-“ş”, “v”-“f”, “ğ”-“v”, “ö”-“e”, “ı”-“u” ve “ü”-“i”  harfli sözcükleri yazarken ya da söylerken karıştırmasının nedenini, bölgemizde yaygın olarak kullanılan Kıpçak(Kuman) ağzından kaynaklandığını öğrenmiş olacağız. 

SÖZCÜĞÜN SÖZLÜKTEKİ OKUNUŞU- KIPÇAKÇA VE BİZDEKİ OKUNUŞU

AVUÇ                                                  AVUJLAN                                                                    

AÇLIK                                                 AJLUK                                                                                   

ÇABUK                                                ÇAPUK                                                                  

KOVA                                                  KOFA                                                               

AÇTI                                                   AŞDİ                                                                              

KAÇTI                                                 KAŞTİ                                                                           

ÖĞLE                                                  EVLE                                                                                

KAMÇI                                                KAMŞI                                                                            

 

SOYUT İSİMLERDE KIPÇAK LEHÇESİ

SÖZCÜĞÜN SÖZLÜK YAZILIŞI -- KIPÇAK VE BİZDEKİ SÖYLENİŞİ

GÜCÜ YETER                                KÜÇİ YETER                                                                

BU GÜN                                       BU KÜN                                                                    

SABIRLI                                       SABURLI                                                                       

SEVDALI                                      SEVDALU                                                

USLU                                           USLI-İ                                                                         

YÜKLÜ(Hamile)                            YÜKLİ(Hamile)                                                          

ÜÇÜNCÜ                                      ÜÇÜNÇİ                                                         

DÖRDÜNCÜ                                  TÖRTÜNÇİ        

ANSIZIN                                      ANSUZUN                                         

HATASIZ                                      HATASUZ                                                                    

DİLSİZ                                        TİLSÜZ                                                               

ALACAK                                       ALAÇAK                                                                

ÖLÇÜ                                           ÖLÇİ(3)                                                                                             

Kaynakça:

1-İbrahim TELLİOĞLU, DOĞU KARADENİZ KIPÇAKLARI, Ulaşılan Adres: http://s3.amazonaws.com/academia.edu.documents/40899359/Dogu_Karadeniz_Kipcaklari.pdf?AWSAccessKeyId=AKIAJ56TQJRTWSMTNPEA&Expires=1474738432&Signature=%2FQu9PgcJli4mea%2 

2-Éva Kincses Nagy, YOK OLAN BİR HALK VE YOK OLAN BİR DİL MACARİSTAN´DAKI KUMANLAR VE KUMANCA, Ulaşılan adres: http://dergi.tehlikedekidiller.com/index.php/TDD/article/viewFile/74/39 

3-Prof.Dr. Hülya Kasapoğlu Çengel, Gazi Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi, ERMENİ HARFLİ KIPÇAK TÜRKÇESİ, Dil Araştırmaları, Sayı, 10 Bahar2012, 17-8ı.ss

www.caykaragundem.com








Kaynak:

Okuyucu Yorumları (0 yorum)
Adınız Soyadınız *
E-Posta *
 
Telefon
Güvenlik *
Yenile
 
Yorumunuz *
Bir Devrin Yaşanmışlıkları ve "Yaşar AGA"
Bir Devrin Yaşanmışlıkları ve "Yaşar AGA"
Hemşehrimiz Trabzon Büyükşehir Belediyesi İç denetçisi Osman Abanoz´un kaleme aldığı ve hüzün veren bir yaşam öyküsü olan, “Bir Devrin Yaşanmışlıkları ve Yaşar AGA” adlı makalesini sizlerle paylaşıyoruz.
İstanbul´da Dernekpazarı Rüzgârı!
İstanbul´da Dernekpazarı Rüzgârı!
Akköse ve Ulucami Mahalleleri İstanbul´da Zenolular Derneği kurdu.
Çaykara´da Ölçülü ve Uyaklı Deyişler
Çaykara´da Ölçülü ve Uyaklı Deyişler
Hemşerimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA´DA ÖLÇÜLÜ VE UYAKLI DEYİŞLER ” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Çaykaralı Mustafa Arslan´ın Yaptığı Resimler Hayran Bıraktı
Çaykaralı Mustafa Arslan´ın Yaptığı Resimler Hayran Bıraktı
Çaykaralı Ressam Mustafa Arslan´ın ´Fırçamın Ucundan Doğa Hikâyeleri´ konulu resim sergisi Trabzon´da törenle açıldı.
Çaykara´da Galandar Geleneği
Çaykara´da Galandar Geleneği
Çaykara İlçemizde Galandar Geleneği işle İlgili Güzel Bir Yazımızı Sizlerle Paylaşıyoruz
Tarihin Süzgecinden Uzungöl 1
Tarihin Süzgecinden Uzungöl 1
Bu gün fotoğraflar eşliğinde Uzungöl´de sizleri tarihi bir yolculuğa çıkarmak istedik.Uzungöl´ün unutulmuş değerlerini sizlere anımsatmak istedik
Mustafa Arslan´ın Resim Sergisi
Mustafa Arslan´ın Resim Sergisi
Trabzon´da serbest meslek sahibi, inşaat sektörü çalışanı Çaykaralı Mustafa Arslan´ın sanat tutkusu resme dönüştü. Trabzon İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Galeri salonunda ilk kişisel sergisi sanat severlerle buluşuyor.
Paçan Camiinde Mushaflar Niçin Toplatılmıştı
Paçan Camiinde Mushaflar Niçin Toplatılmıştı
Hemşehrimiz, Eğitimci-Araştırmacı-Yazar Ahmet Mutluoğlu´nun kaleme aldığı “PAÇAN CAMİİNDE MUSHAFLAR NİÇİN TOPLATILMIŞTI” adlı makaleyi sizlerle paylaşıyoruz.
Demirkapı Mahallesindeki Mezarlığın Hüzünlü öyküsü
Demirkapı Mahallesindeki Mezarlığın Hüzünlü öyküsü
Trabzon Büyükşehir Belediyesi iç denetçisi hemşehrimiz Osman Abanoz´un kaleme aldığı “ Demirkapı Mahallesindeki Mezarlığın Hüzünlü öyküsü” adlı makalesini paylaşıyoruz
Çaykara´da Karamanoğlu Türklerinden Kalıt Kalanlar
Çaykara´da Karamanoğlu Türklerinden Kalıt Kalanlar
Hemşehrimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ÇAYKARA´DA KARAMANOĞLU TÜRKLERİNDEN KALIT KALANLAR” adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Bir Yaprak..!
Bir Yaprak..!
Taka Gazetesi Genel Müdürü ve Gazetemizin yazarlarından Çaykaralı hemşehrimiz Zihni Ağırman´ın kaleme aldığı" BİR YAPRAK "adlı makaleyi sizlerle paylaşıyoruz.
Çaykara ve Ötesinden Portreler Kitabı Çıktı
Çaykara ve Ötesinden Portreler Kitabı Çıktı
Çaykara´nın yetiştirdiği birçok önemli şahsiyetlerin hayat hikâyelerinin konu olduğu “ÇAYKARA VE ÖTESİNDEN PORTRELER” adlı kitap okuyucusuyla buluştu.
Çaykara Adına Yazılan Kitaplar Dünyanın en Saygın Kütüphanesinde
Çaykara Adına Yazılan Kitaplar Dünyanın en Saygın Kütüphanesinde
Çaykaralı hemşehrimiz İbrahim Tuncer öncülüğünde bölgemiz adına yazılan ve piyasaya çıkan kitaplar Dünyanın en Saygın Kütüphanesinde yerini aldı
Fehmi Aygün Yazdı: RUMLAR-2
Fehmi Aygün Yazdı: RUMLAR-2
Çaykaralı Hemşehrimiz araştırmacı Yazar Fehmi Aygün´ün kaleme aldığı "RUMLAR-2”adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Fehmi Aygün Yazdı: RUMLAR-1
Fehmi Aygün Yazdı: RUMLAR-1
Çaykaralı Hemşehrimiz araştırmacı Yazar Fehmi Aygün´ün kaleme aldığı "RUMLAR-1”adlı araştırma yazısını paylaşıyoruz.
Çaykaralı Prof.Dr. Necmi Kurt´un Büyük Başarısı
Çaykaralı Prof.Dr. Necmi Kurt´un Büyük Başarısı
Trabzon Sivil Toplum Kuruluşları Akademisi (TAKADEMİ) hemşehrimiz Prof.Dr.Necmi Kurt başkanlığında 2019 Ocak ayında resmi olarak kuruluyor.
“Hem de Çaykaralı” Sözü ve Mikro Milliyetçilik
“Hem de Çaykaralı” Sözü ve Mikro Milliyetçilik
Eğitimci Araştırmacı-Yazar Mehmet Mutluoğlu´nun kaleme aldığı “SAYIN CUMHURBAŞKANIMIZIN “HEM DE ÇAYKARALI” SÖZÜ VE MİKRO MİLLİYETÇİLİK” başlıklı yazısını okurlarımızla paylaşıyoruz.
Okuma Yarışmasında Dereceye Girdiler
Okuma Yarışmasında Dereceye Girdiler
Trabzon İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen Kitap Okuma Yarışmasının sonuçları açıklandı. Çaykara´dan 3 öğrenci dereceye girerek ödüllendirildi.
Çaykara´ya İki Gümüş Bir De Bronz Madalya
Çaykara´ya İki Gümüş Bir De Bronz Madalya
Akademik anlamda elde ettiği başarıları Sosyal ,Kültürel ve Sportif alanlarda da taçlandırarak Trabzon İlimizde Eğitimde zirvede yer alan Çaykara İlçemizde bir başarı Destanı daha İlçemiz Zeki Bilge İlkokulu tarafından yazıldı.
Geldi Yine Bir Seçim Troller İndi Sahaya
Geldi Yine Bir Seçim Troller İndi Sahaya
Gazetemiz Köşe Yazarlarından Zeynep Yildirim´ın yazdığı" GELDİ YİNE BİR SEÇİM TROLLER İNDİ SAHAYA "adlı şiirini değerli okurlarımızla paylaşıyoruz.
Gezen Sinema Çaykara´da
Gezen Sinema Çaykara´da
2018 Yılında Kültür ve Turizm Bakanlığımızın katkıları ile Öğrencilerimiz ile buluşturulan Gezen Sinema Ekibi 20 Kasım 2018 Salı Günü Çaykara İlçemizde Öğrencilerimiz ile buluştu.
İki Anne Bir Oğul
İki Anne Bir Oğul
Hemşerimiz Eğitimci-Araştırmacı Yazar Yılmaz Keskin´in kaleme aldığı “ İKİ ANNE BİR OĞUL” başlıklı yazısını okurlarımızla paylaşıyoruz
Çaykara Kuşak Horon Ekibi Büyüledi!
Çaykara Kuşak Horon Ekibi Büyüledi!
Trabzon Üniversitesi tarafından gerçekleştirilen 3´ncü uluslararası müzik ve dans araştırmaları sempozyumunda Çaykara Folklor Rüzgârı esti.
İnani Öğrenciler İle Buluştu
İnani Öğrenciler İle Buluştu
Uzungöl´ün Önemli Turizmcilerinden aynı zamanda Fotoğraf Sanatçısı ve Şair Mehmet İnan İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün Organizasyonu ile Şiir Dinletisi ve Sohbet Etkinliğinde öğrenciler ile bir araya geldi.
İnani´den Güzel Bir Şiir
İnani´den Güzel Bir Şiir
Uzungöl´lü Genç Turizmci,İş adamı ve Fotoğraf Sanatçısı aynı zamanda Şair Mehmet İnan bu defa farklı bir şiiri ile karşımıza çıkıyor.
Nerede O Eski Forodigocular!
Nerede O Eski Forodigocular!
Çaykara Halk Eğitim Merkezi Müdürü Numan Tuncer´in 80 Yaşındaki Annesi Ayşe Tuncer ile Çaykara İlçemizde Son 100 Senenin Forodigo Öyküsünü Konuştuk
Trabzon Günleri´nde Bakan Soylu´ya Büyük İlgi
Trabzon Günleri´nde Bakan Soylu´ya Büyük İlgi
İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, 10. Trabzon Günleri etkinliğine katılarak, vatandaşlardan büyük ilgi gördü.
SAYFA EDİTÖRÜ

Bugün
-1 °C
Cuma
-1 °C
Cumartesi
-1 °C
Trabzon için namaz vakitleri
İmsak Güneş Öğle İkindi Akşam Yatsi
05:51 07:37 12:34 14:54 17:13 18:46
Çok Okunanlar
Çok Yorumlananlar

 

/resimler/2015-5/15/1603147087579.jpg
Başlangıç Tarihi
Bitiş Tarihi